Các nhà nghiên cứu hiện đang đặt câu hỏi tại sao - và bất kỳ bài học nào từ vắc xin mới thất bại này cũng có thể giúp định hướng thiết kế vắc xin mRNA trong tương lai chống lại COVID-19 hoặc các bệnh khác.
Công ty đứng sau thử nghiệm mới thất bại, CureVac, có trụ sở tại Tübingen, Đức, đã công bố dữ liệu sơ bộ vào ngày 16 tháng 6 từ một thử nghiệm trên 40.000 người, cho thấy vắc xin hai liều của họ chỉ có hiệu quả phòng bệnh 47%.
Vắc-xin mRNA của CureVac dự kiến sẽ rẻ hơn và để được lâu hơn trong kho lạnh so với các loại vắc xin mRNA trước đây do Pfizer/BioNTech và Moderna sản xuất. Nhiều người đã hy vọng rằng nó có thể giúp mở rộng phạm vi tiếp cận vắc-xin mRNA đến các nước có thu nhập thấp hơn, và các nước châu Âu đang chờ đặt hàng.
Philip Santangelo, một kỹ sư y sinh tại Viện Công nghệ Georgia ở Atlanta, người đã làm việc với nhiều công ty tập trung vào mRNA, bao gồm cả CureVac, nói: “Tôi rất ngạc nhiên - và cũng thất vọng”.
Santangelo và những chuyên gia khác nghi ngờ rằng quyết định của CureVac, không điều chỉnh cấu trúc sinh hóa của mRNA, như Pfizer – BioNTech và Moderna đã làm, có thể là nguyên nhân dẫn đến hiệu suất kém của vắc-xin - mặc dù còn quá sớm để biết chắc chắn nguyên nhân đằng sau thất bại của vắc-xin mới.
Các giám đốc điều hành của CureVac cho rằng kết quả thử nghiệm kém là do số lượng lớn các biến thể của virus - bao gồm cả những biến thể mới nổi như biến thể Lambda được phát hiện lần đầu tiên ở Peru - đang lưu hành ở mười quốc gia trên khắp châu Âu và Mỹ Latinh, nơi công ty này tiến hành thử nghiệm. Trong số 124 trường hợp COVID-19 mà các nhà khoa học thu được trình tự gen, chỉ một trường hợp là do phiên bản gốc của SARS-CoV-2 gây ra, còn lại đều do các biến thể.
Ảnh minh họa.
Nhưng các vắc-xin mRNA khác vẫn có hiệu quả cao hơn nhiều kể cả khi đối mặt với các biến thể.
Ví dụ, các nhà nghiên cứu ở Vương quốc Anh đã báo cáo rằng vắc-xin Pfizer – BioNTech cung cấp khả năng bảo vệ 92% đối với các trường hợp có triệu chứng của COVID-19 do biến thể Alpha (được xác định lần đầu ở Vương quốc Anh) và bảo vệ 83% đối với biến thể Delta ( ban đầu được báo cáo ở Ấn Độ). Một nghiên cứu ở Qatar cũng cho thấy vắc-xin này có hiệu quả khoảng 90% đối với chủng Alpha và 75% đối với biến thể Beta xuất hiện ở Nam Phi.
Những khác biệt về hiệu quả đó đã khiến các nhà khoa học cho rằng vấn đề nằm ở bản thân vắc xin Curevac.
Peter Kremsner, một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Đại học Tübingen, người đang dẫn đầu các nghiên cứu lâm sàng của CureVac, cho biết: “Tôi dự đoán rằng liều lượng là nguyên nhân chính đằng sau thất bại của vắc-xin".
Trong thử nghiệm giai đoạn I, Kremsner và các đồng nghiệp của ông đã thử với liều lượng từ 2 đến 20 microgam mRNA mỗi lần tiêm. Ở liều cao hơn, vắc-xin gây ra quá nhiều tác dụng phụ" những người tham gia thử nghiệm thường xuyên phàn nàn về các vấn đề như đau đầu dữ dội, mệt mỏi, ớn lạnh và đau tại chỗ tiêm.
Ở mức 12 microgam, vắc-xin tỏ ra dễ dung nạp hơn và tất cả những người nhận vắc-xin đều phát triển các kháng thể ngăn vi-rút xâm nhập vào tế bào. Nhưng mức độ của các kháng thể đó tương đối thấp - ngang bằng với lượng được tìm thấy ở những người đã khỏi bệnh sau khi nhiễm SARS-CoV-2, nhưng thấp hơn nhiều so với mức được thấy ở những người nhận vắc-xin Moderna và Pfizer/BioNTech (hai vắc-xin này đều tiêm ở liều cao hơn).
Nathaniel Wang, giám đốc điều hành của Replicate Bioscience, một công ty khởi nghiệp về công nghệ sinh học tập trung vào RNA có trụ sở tại San Diego, California, nói: Hiệu giá kháng thể thấp trong thử nghiệm ban đầu đã là dấu hiệu đáng báo động.
Một số nhà nghiên cứu đặt câu hỏi tại sao không thể sử dụng vắc-xin CureVac ở liều cao hơn mà không gây ra tác dụng phụ.
Các bong bóng nhỏ làm bằng lipid giúp bao bọc vắc-xin mRNA - để đưa chúng vào tế bào - có thể gây ra các tác dụng phụ như được ghi lại trong thử nghiệm CureVac. Nhưng Santangelo nói rằng vắc xin CureVac và Pfizer/BioNTech đều sử dụng các bong bóng lipid như nhau, do đó ông và những người khác cho rằng vấn đề hiệu quả kém có thể nằm ở trình tự mRNA của vắc-xin CureVac.
Nguồn
https://www.nature.com/articles/d41586-021-01661-0
Phạm Nhật theo Nature