Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình toàn diện hệ sinh thái thông tin, từ sản xuất, phân phối đến tiếp nhận nội dung thì báo chí toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch mang đầy tính bước ngoặt. Chưa bao giờ bài toán về niềm tin của công chúng và sự chú ý của độc giả lại trở nên cấp thiết như hiện nay.
Sự bùng nổ của các nền tảng số, mạng xã hội và công cụ AI khiến dòng chảy thông tin trở nên dày đặc, đa chiều nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về sai lệch và nhiễu loạn. Trong khi đó, sự chú ý của công chúng bị phân mảnh mạnh mẽ, buộc các cơ quan báo chí phải cạnh tranh không chỉ với nhau mà còn với các nền tảng công nghệ và nội dung do người dùng tạo ra. Giữa “dòng xoáy” này, báo chí phải đối diện một thách thức sống còn, đó là làm thế nào để giữ vững vai trò định hướng, bảo đảm độ tin cậy và duy trì sự quan tâm của độc giả.
Toàn cảnh hội thảo chuyên đề “Báo chí giữa ‘dòng xoáy’ của niềm tin và sự chú ý trong kỷ nguyên AI”
Chính trong tình hình đó, hội thảo chuyên đề “Báo chí giữa ‘dòng xoáy’ của niềm tin và sự chú ý trong kỷ nguyên AI” do GPH Group phối hợp cùng Cục Báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam, hãng thông tấn Reuters và nền tảng quảng cáo MGID tổ chức đã trở thành diễn đàn để tìm kiếm lời giải cho bài toán lớn của ngành.
“Khủng hoảng kép” và nhu cầu tìm “mỏ neo” cho báo chí
Phát biểu khai mạc, bà Lê Mai Anh – Tổng Giám đốc GPH Group đã thẳng thắn chỉ ra báo chí đang đối mặt với một “khủng hoảng kép”: vừa suy giảm niềm tin, vừa mất dần sự chú ý. Theo bà, hội thảo không nhằm ca ngợi sức mạnh công nghệ, mà để tìm ra “mỏ neo” giúp báo chí giữ vững giá trị trong bối cảnh biến động.
“Cốt lõi của vấn đề không nằm ở việc có hay không ứng dụng AI, mà là cách các tòa soạn thích ứng với công nghệ mà không đánh mất bản sắc, giá trị cốt lõi và sứ mệnh của mình. Đây cũng chính là trục xuyên suốt của mọi thảo luận, đó là cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo tồn bản sắc báo chí.” - bà cho biết.
Bà Lê Mai Anh – Tổng Giám đốc GPH Group phát biểu khai mạc hội thảo.
Khi “lượt xem” không còn là thước đo duy nhất
Một trong những chuyển dịch rõ nét là thay đổi cách đo lường hiệu quả nội dung. Bà Phan Vũ Thùy Trang - Thư ký tòa soạn VnExpress, cho biết trong bối cảnh AI và các nền tảng tìm kiếm làm thay đổi hành vi tiếp cận thông tin, lưu lượng truy cập không còn phản ánh đầy đủ giá trị nội dung.
Thay vì chạy theo lượt xem, VnExpress chuyển sang đo lường “chất lượng tương tác” thông qua hệ thống Engagement Score, dựa trên thời gian đọc, tỷ lệ đọc hết bài, mức độ bình luận,… Kết hợp với dữ liệu truy cập, tòa soạn xây dựng “ma trận nội dung” để đánh giá chiều sâu và hiệu quả thực sự của từng bài viết.
Cách tiếp cận này phản ánh một xu hướng quan trọng, báo chí đang chuyển từ “kinh tế của lượt click” sang “kinh tế của sự chú ý chất lượng”, nơi giá trị được đo bằng mức độ gắn bó và niềm tin của độc giả.
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Thu Hương - Tổng thư ký soạn tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, cho rằng trong năm 2026, các chỉ số sống còn lại của báo chí phải xoay quanh thời gian tương tác, tỷ lệ đọc sâu và tốc độ quay lại của độc giả. “Thời gian chất lượng” đang tăng dần thay thế “lượt click” như một đơn vị đo lường trung tâm.
Theo bà, báo chí không thể thắng bằng số lượng hay tốc độ mà phải trở thành thành công “ngành công nghiệp của niềm tin” – nơi uy tín và chiều sâu thông tin là lợi thế cạnh tranh duy nhất.
Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Tổng thư ký tòa Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp.
Ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng AI mang lại nhiều tiện ích trong sản phẩm và phân phối nội dung lợi ích, nhưng cũng gây nguy cơ làm mòn cơ sở giá trị cốt lõi nếu được sử dụng.
Nhà báo Lê Quốc Minh - Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, nhấn mạnh tính đáng tin cậy và khách quan là “kim chỉ nam” của báo chí. Trong khi AI có thể tạo ra nội dung với tốc độ vượt trội, báo chí không nên tranh bằng tốc độ, mà phải tập trung vào những giá trị mà công nghệ không thể thay thế, bao gồm các chứng minh, xác thực và trách nhiệm xã hội.
Theo ông, trong một môi trường thông tin ngày càng phức tạp, chứng minh không còn là một khâu trong quy trình mà phải trở thành thành trục hành hành của toàn bộ hoạt động báo chí. Điều này đòi hỏi đầu tư nhiều hơn cho quy trình xác minh, cũng như nâng cao đạo đức nghề nghiệp của từng nhà báo.
Bên cạnh đó, minh bạch trong công việc sử dụng AI cũng được xem là yếu tố rồi chốt để củng cố niềm tin. Khi độc giả ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và cách thức tạo ra thông tin, sự rõ ràng trong quy trình sản xuất sẽ trở thành một cấp độ mới.
Giữ vững vai trò thông báo trong xã hội số
Bài toán lớn nhất đặt ra không phải là “có dùng AI hay không”, mà là “dùng AI đến đâu và như thế nào”. Nếu quá chậm đổi, báo chí có nguy hiểm cơ hậu nhưng nếu chạy theo công nghệ một cách cực đoan thì bản sắc và uy tín – nền tảng tồn tại của báo chí có thể bị mòn.
Một số mô hình đã chọn hướng đi dung hòa. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Hoàng Nhật - Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, đã tiếp cận độc giả trẻ thông qua các sản phẩm “phygital” kết hợp giữa vật lý và kỹ thuật số, ứng dụng 3D Mapping và thực tế tăng cường ảo (AR) để tải nội dung lịch sử theo cách sinh động. Đây là một ví dụ cho thấy công nghệ có thể tạo ra trải nghiệm phong phú mà không làm mất đi nội dung giá trị.
Ông Nguyễn Hoàng Nhật - Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân chia sẻ tại hội thảo.
Từ các tham luận và trao đổi tại hội thảo, có thể thấy rõ một thực tế rằng có thể chí đang trải qua một “khủng hoảng”. Đây không phải là sự mạnh mẽ chiến tranh mà là âm thầm và kéo dài, cùng với sự suy giảm niềm tin và phân giải sự chú ý.
Trong bối cảnh đó, sự cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo tồn bản sắc không chỉ là lựa chọn mà là điều kiện sống còn. Công nghệ cần được xem là công cụ nâng cao chất lượng nội dung và tăng cường kết nối với độc giả, chứ không phải yếu tố thay thế giá trị cốt lõi cốt lõi.
Khi được sử dụng đúng hướng, AI có thể giúp báo chí củng cố trò chơi là nguồn thông tin chính đáng tin cậy. Nhưng để làm được điều đó, mỗi công trình cần phải giữ vững “mỏ neo” của mình. Trong một thế giới tràn ngập nội dung nhân tạo, chính niềm tin chứ không phải công nghệ mới là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất của báo chí.
Lâm Giang - Hà Chi