Chiều 31-1, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản số 1012/VPCP-KGVX, truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long chỉ đạo các bộ, ngành về việc xử lý kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP theo kiến nghị của Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh về tình trạng hàng loạt xe nông sản bị ùn ứ tại cửa khẩu do vướng quy định kiểm tra an toàn thực phẩm mới.
Chỉ đạo của Chính phủ xuất phát từ báo cáo hỏa tốc số 1679/UBND-KTTC của UBND tỉnh Tây Ninh gửi đi một ngày trước đó (ngày 30-1). Văn bản này cho biết liên quan đề nghị của UBND tỉnh Tây Ninh về xử lý khó khăn, vướng mắc trong thực hiện thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo Nghị định số 46, Phó thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long giao Bộ Y tế - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền khẩn trương phối hợp chặt chẽ, kiểm tra, xử lý ngay kiến nghị của UBND tỉnh Tây Ninh theo quy định.
Theo đó, Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, UBND tỉnh Tây Ninh và các cơ quan liên quan tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình, kết quả xử lý trước 12 giờ ngày 1-2-2026.
Bà Đinh Thị Phương Khanh - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho biết: “sau khi có kiến nghị từ UBND tỉnh Tây Ninh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có những chỉ đạo trực tiếp cho các đơn vị liên quan để tháo gỡ. Qua đó, việc thông quan các mặt hàng nông sản tại các cửa khẩu sẽ tiếp tục được thực hiện theo quy định cũ cho đến khi có hướng dẫn mới về việc thực hiện Nghị định 46. Vì vậy, từ 14h30 cùng ngày, các xe chở sắn củ, sắn lát tươi từ Campuchia đang ùn ứ từ ngày 29-1 đã được thông quan qua cửa khẩu quốc tế Xa Mát, tỉnh Tây Ninh để vào Việt Nam”.
Hàng nông sản từ Campuchia đã được khu vực kiểm dịch thông quan tại cửa khẩu Xa Mát từ 14 giờ 30 phút ngày 31.1
Theo UBND tỉnh Tây Ninh, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26-1-2026. Trong đó, quy định tại Điều 21 và Phụ lục III Nghị định thì nhóm hàng rau, củ, quả tươi thuộc nhóm hàng hóa kiểm tra an toàn thực phẩm và thực hiện theo phương pháp kiểm tra thông thường bao gồm: kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm với thời gian chờ kết quả từ 7-15 ngày tùy chỉ tiêu.
Như vậy, quy định này được đánh giá là không phù hợp với các mặt hàng nông sản nguyên liệu tươi như khoai mì, mía, trái cây... vì sẽ gây hư hỏng trong thời gian chờ kết quả. Quy định này có nhiều thay đổi so với trước là chỉ kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu đánh giá sinh vật gây hại và thông quan ngay khi đạt yêu cầu. Việc thay đổi quy định đột ngột không có thời gian chuyển tiếp nên các doanh nghiệp chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ kiểm tra.
Khoai mì hư trong khi chờ thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Xa Mát
Do đó tại Tây Ninh từ đêm 29-1, các mặt hàng nông sản, đặc biệt là sắn củ tươi, đã bị ùn ứ, chưa được thông quan tại các cửa khẩu: Xa Mát, Kà Tum, Phước Tân, Vạc Sa, Chàng Riệc. Đặc biệt do không được xuất hàng nông sản qua Việt Nam, phía Campuchia đã có động thái ngưng xuất khẩu hàng hóa từ tỉnh Tây Ninh xuất khẩu sang 2 cửa khẩu Xa Mát và Chàng Riệc, dẫn đến tình trạng ùn ứ hàng hóa nông sản cả hai bên, ảnh hưởng đến an ninh khu vực biên giới.
UBND tỉnh Tây Ninh đã đưa ra hướng tháo gỡ trước mắt là yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Y tế kiểm tra, chứng nhận an toàn thực phẩm các mặt hàng đang ùn ứ tại cửa khẩu để thông quan. Vì Tây Ninh hiện là thủ phủ chế biến khoai mì với 65 nhà máy, tổng công suất 6,4 triệu tấn/năm, phải nhập khẩu khoảng 65% nguyên liệu từ các tỉnh lân cận và Campuchia.
Trước tình thế cấp bách, tỉnh Tây Ninh đã kiến nghị Chính phủ sớm có văn bản hướng dẫn chi tiết về trình tự, thủ tục và phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực thẩm theo Nghị định số 46 để các địa phương thống nhất triển khai thực hiện, đồng thời cho phép thực hiện cơ chế tạm thời: Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Sở Y tế xác nhận an toàn thực phẩm để Hải quan thông quan, tránh thiệt hại cho doanh nghiệp.
Nhân Quý – Thanh Thủy