Bất cập từ cơ chế miễn thuế cũ trước sự bùng nổ thương mại điện tử
Ngày 25/8/2026, Bộ Tài chính ban hành công văn số 13362/BTC-CST lấy ý kiến các Bộ, ngành và hiệp hội liên quan về dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Nội dung trọng tâm thu hút sự chú ý của cộng đồng doanh nghiệp là đề xuất điều chỉnh giảm mức miễn thuế đối với hàng hóa có trị giá nhỏ tại Điều 29 dự thảo Nghị định. Chính sách này dự kiến tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, logistics, chuyển phát nhanh cùng các tổ chức và cá nhân liên quan. Nhằm giúp cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt đầy đủ nội dung, mục tiêu và định hướng điều chỉnh chính sách để chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết khi chính sách được ban hành, Cục Hải quan đã chính thức thông tin chi tiết về định hướng sửa đổi này.
Theo quy định pháp luật hiện hành, khoản 5 Điều 16 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13 nêu rõ hàng hóa có trị giá hoặc số tiền thuế phải nộp dưới mức tối thiểu thuộc đối tượng được miễn thuế, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tại khoản 24 Điều 16. Cụ thể hóa quy định này, Điều 29 Nghị định số 134/2016/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại khoản 11 Điều 1 Nghị định số 18/2021/NĐ-CP) cho phép hàng hóa nhập khẩu gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan từ 1.000.000 đồng trở xuống hoặc có số tiền thuế phải nộp từ 100.000 đồng trở xuống được miễn thuế nhập khẩu. Trường hợp vượt quá các mức này, lô hàng phải nộp thuế nhập khẩu đối với toàn bộ trị giá. Đối với các hình thức xuất nhập khẩu khác ngoài bưu chính, chuyển phát nhanh, quà biếu quà tặng và hàng hóa cư dân biên giới, mức miễn thuế áp dụng cho hàng hóa có tổng trị giá hải quan từ 500.000 đồng trở xuống hoặc tổng số tiền thuế phải nộp từ 50.000 đồng trở xuống cho một lần giao dịch.
Đề xuất hạ mạnh ngưỡng miễn thuế hàng nhập khẩu giá rẻ nhằm đảm bảo sự cạnh tranh công bằng đối với hàng hóa trong nước. (Ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo dựng)
Tuy nhiên, thực tiễn quản lý đang cho thấy sự chênh lệch giữa các ngưỡng miễn thuế cũng như tính không còn phù hợp của chính sách cũ trước sự chuyển dịch của nền kinh tế. Thương mại điện tử đang phát triển nhanh trên phạm vi toàn cầu dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tại Việt Nam, thương mại điện tử duy trì tốc độ tăng trưởng rất cao, với quy mô thị trường bán lẻ năm 2024 ước đạt trên 25 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2023. Đến năm 2025, thị trường đạt quy mô khoảng 31 đến 38,5 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng từ 21% đến 25,5%. Bước sang nửa đầu năm 2026, thị trường tiếp tục duy trì mức tăng trưởng hai chữ số ở mức 19%, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử hàng đầu thế giới theo thông tin từ Hiệp hội Thương mại điện tử, tiếp tục đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế số và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng cả nước.
Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng thương mại điện tử giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận hàng hóa từ nước ngoài, làm gia tăng đáng kể số lượng các lô hàng nhập khẩu có giá trị thấp với tần suất cao qua dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh. Ban đầu, chính sách miễn thuế đối với hàng hóa giá trị nhỏ được áp dụng nhằm giảm chi phí quản lý và tạo thuận lợi thương mại. Tuy nhiên, khi quy mô giao dịch tăng nhanh, chính sách này đã bộc lộ những hạn chế lớn như tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng nhập khẩu so với hàng sản xuất trong nước, làm phát sinh nguy cơ gian lận thông qua việc chia nhỏ đơn hàng để hưởng ưu đãi thuế và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả quản lý nhà nước.
Kinh nghiệm quốc tế và căn cứ pháp lý từ Công ước Kyoto
Tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy, trước xu hướng phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử xuyên biên giới, chính sách miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa giá trị thấp (de minimis) đang được nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực rà soát, điều chỉnh theo hướng thu hẹp phạm vi, giảm ngưỡng hoặc bãi bỏ hoàn toàn. Động thái điều chỉnh nhằm bảo đảm công bằng giữa hàng hóa nhập khẩu qua thương mại điện tử với hàng hóa nhập khẩu truyền thống và hàng hóa sản xuất trong nước, đồng thời hạn chế việc lợi dụng chính sách để chia nhỏ lô hàng hay khai báo trị giá thấp. Chẳng hạn, Indonesia hiện chỉ miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có trị giá từ 3 USD trở xuống; Ấn Độ không áp dụng chính sách miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa mua bán trực tiếp từ nước ngoài qua các kênh thương mại điện tử. Tại Liên minh châu Âu (EU), từ ngày 01/7/2026, mỗi mặt hàng trong lô hàng trị giá từ 150 Euro trở xuống sẽ chịu thuế hải quan cố định 3 Euro, áp dụng đến ngày 01/7/2028 trước khi ngưỡng miễn thuế 150 Euro bị bãi bỏ hoàn toàn để tính thuế theo biểu thuế thực tế đối với các nhóm hàng tiêu dùng phổ biến như quần áo, đồ chơi, thiết bị điện tử, phụ kiện.
Tại Việt Nam, ngày 03/01/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 01/2025/QĐ-TTg bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 78/2010/QĐ-TTg ngày 30/11/2010, qua đó chấm dứt chính sách miễn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhập khẩu có giá trị nhỏ gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh. Đến nay, quy định miễn thuế đối với hàng có giá trị nhỏ chỉ còn áp dụng đối với thuế nhập khẩu theo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.
Việc duy trì ngưỡng miễn thuế xuất nhập khẩu tối thiểu xuất phát từ căn cứ tại điểm 4.13 Chương IV Phụ lục tổng quát của Nghị định thư sửa đổi về Công ước quốc tế về đơn giản hóa và hài hòa thủ tục hải quan (Công ước Kyoto). Công ước quy định luật pháp quốc gia phải xác định giá trị tối thiểu hoặc số tiền thuế tối thiểu mà dưới mức đó sẽ không thu, nhằm tránh việc chi phí giấy tờ cho cơ quan Hải quan và nhà xuất nhập khẩu vượt quá số thuế thu được. Là thành viên chính thức từ ngày 08/01/2008, Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện các quy định bắt buộc tại Phụ lục tổng quát của Công ước mà không được bảo lưu. Tuy nhiên, Công ước Kyoto không ấn định một mức trị giá tối thiểu chung mà dành quyền cho pháp luật quốc gia tự xác định ngưỡng phù hợp với điều kiện quản lý, chính sách thuế và yêu cầu tạo thuận lợi thương mại trong từng thời kỳ, trên cơ sở cân nhắc tương quan giữa số thuế thu được với chi phí hành chính phát sinh.
Thống nhất quy định và hạ mạnh ngưỡng miễn thuế
Trên cơ sở đánh giá thực tiễn quản lý trong nước và xu hướng quốc tế, Bộ Tài chính nhận thấy không nên quy định miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có trị giá nhỏ. Tuy nhiên, do nghĩa vụ thành viên Công ước Kyoto và quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hiện hành, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục duy trì chính sách miễn thuế nhưng sửa đổi lại mức miễn thuế để đảm bảo tính công bằng với hàng hóa trong nước.
Theo dự thảo mới, Điều 29 sẽ được đổi tên thành "Miễn thuế đối với hàng hóa có trị giá tối thiểu". Nội dung sửa đổi quy định: Hàng hóa có tổng trị giá hải quan từ 100.000 đồng Việt Nam trở xuống hoặc có tổng số tiền thuế xuất khẩu, nhập khẩu phải nộp từ 10.000 đồng Việt Nam trở xuống cho một lần xuất khẩu, nhập khẩu sẽ được miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Quy định này áp dụng thống nhất đối với tất cả các phương thức, bao gồm cả hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh, đồng thời không áp dụng đối với quà biếu, quà tặng và hàng hóa mua bán trao đổi của cư dân biên giới.
Mức tiền thuế được miễn 10.000 đồng được xác định dựa trên Phí hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh quy định tại Thông tư số 86/2025/TT-BTC ngày 28/8/2025 của Bộ Tài chính, nhằm đảm bảo nguyên tắc bù đắp chi phí về thủ tục hải quan cho nhà nhập khẩu. Với mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi bình quân hiện hành khoảng 11,8%, nếu tính mức thuế suất trung bình 10% cho số tiền thuế 10.000 đồng, trị giá hải quan tương ứng của hàng hóa được xác định vào khoảng 100.000 đồng. Bên cạnh đó, khoản 4 và khoản 5 Điều 29 cũ về hồ sơ, thủ tục miễn thuế cũng được lược bỏ để chuyển sang thực hiện theo Thông tư số 86/2026/TT-BTC phù hợp với thẩm quyền ban hành văn bản quy định tại Luật Quản lý thuế. Việc điều chỉnh chính sách lần này là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế, bảo vệ nguồn thu và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.
Giang Nam