Trước tình trạng nhu cầu tiêu dùng thực phẩm tăng cao dịp trước, trong và sau Tết, tuyến biên giới phía Bắc tiếp tục trở thành “điểm nóng” của hoạt động buôn bán trái phép. Việc lực lượng Hải quan liên tiếp phát hiện, bắt giữ hơn 1,8 tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc không chỉ cho thấy quy mô đáng báo động của vấn nạn này, mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với công tác quản lý thị trường và chuỗi cung ứng biên mậu.
Chỉ trong thời gian ngắn triển khai cao điểm chống buôn lậu, nhiều lô hàng thực phẩm như xúc xích, thịt xiên, chân gà, trứng vịt… đã bị phát hiện tại các cửa khẩu. Đáng chú ý, không ít sản phẩm trong tình trạng rã đông, ẩm mốc, thậm chí bốc mùi hôi thối. Hàng tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc bị thu giữ cho thấy nguy cơ lớn nếu các lô hàng này lọt qua kiểm soát và thẩm lậu vào thị trường nội địa.
Tại Lào Cai, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện các vụ vận chuyển thực phẩm nhập lậu ngay tại khu vực cửa khẩu và các tuyến đường kết nối nội địa. Có thời điểm, chỉ trong vài ngày, hàng trăm kg xúc xích, thịt xiên đông lạnh được tập kết trái phép, không có hóa đơn chứng từ, sẵn sàng đưa vào tiêu thụ. Nhiều lô hàng khi kiểm tra đã trong tình trạng rã đông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Hơn 1,8 tấn thực phẩm đông lạnh nhập lậu bị Hải quan chặn đứng tại biên giới phía Bắc. Ảnh: HQ
Cụ thể, chiều 11/3/2026, tại khu cách ly thuộc Trung tâm quản lý cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Hải quan cửa khẩu phối hợp Biên phòng phát hiện lô hàng có dấu hiệu vi phạm, thu giữ 350kg thực phẩm gồm xúc xích khô, xúc xích đông lạnh và xiên thịt đông lạnh. Toàn bộ không có hóa đơn, chứng từ và không xác định được chủ hàng.
Trước đó, ngày 8/2/2026, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện 335kg thực phẩm nhập lậu vô chủ tại cùng khu vực, trong đó nhiều sản phẩm đã rã đông, không đảm bảo chất lượng và không rõ nguồn gốc.
Đáng chú ý, ngày 6/2/2026, tại Km3 Quốc lộ 70 (phường Lào Cai), Đội Kiểm soát Hải quan cũng phát hiện, thu giữ 323kg hàng đông lạnh không có chứng từ hợp pháp. Số hàng được tập kết trái phép, chuẩn bị vận chuyển sâu vào nội địa tiêu thụ.
Không chỉ dừng lại ở các tuyến đường bộ, hoạt động buôn bán trái phép tại Quảng Ninh còn cho thấy sự biến tướng tinh vi hơn. Các đối tượng lợi dụng đêm tối, sử dụng phương tiện tự chế, giả dạng tàu đánh cá để vận chuyển hàng hóa qua đường biển. Lực lượng chức năng đã phát hiện những lô xúc xích mốc xanh, trứng vịt dập vỡ, bốc mùi hôi thối, cùng nhiều mặt hàng thực phẩm khác không đảm bảo chất lượng. Ngoài ra, các điểm tập kết sát biên giới cũng liên tục bị triệt phá, với hàng trăm kg xúc xích và chân gà đông lạnh được thu giữ trước khi kịp đưa sâu vào nội địa.
Cụ thể, sáng 6/3/2026, tại vùng nước cảng Vạn Gia (xã Vĩnh Thực), lực lượng Hải quan phối hợp Biên phòng phát hiện một vụ vận chuyển thực phẩm bẩn. Đối tượng N.V.H lợi dụng đêm tối, dùng bè gỗ tự chế ngụy trang tàu cá để đưa hàng trái phép từ biên giới vào nội địa.
Kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng thu giữ 200kg xúc xích xuất xứ Trung Quốc đã ẩm mốc, đổi màu và 6.000 quả trứng vịt, nhiều quả dập vỡ, bốc mùi. Toàn bộ lô hàng trị giá khoảng 46 triệu đồng, không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp và đã được lập hồ sơ xử lý, tiêu hủy theo quy định.
Trước đó, ngày 25/2/2026, tại khu vực thôn Đồng Cậm (xã Hoành Mô), Hải quan cửa khẩu Hoành Mô phục kích, bắt quả tang một vụ tập kết 168kg xúc xích nhập lậu. Đối tượng không xuất trình được giấy tờ hợp lệ, lô hàng ước trị giá gần 27 triệu đồng.
Cũng tại khu vực này, ngày 30/1/2026, lực lượng chức năng phát hiện, thu giữ 455kg chân gà đông lạnh không rõ nguồn gốc. Đối tượng khai nhận mua hàng từ Trung Quốc rồi vận chuyển trái phép qua biên giới để tiêu thụ kiếm lời.
Lực lượng Công an tỉnh Quảng Ninh phối hợp triệt phá, bắt giữ vụ vận chuyển nội tạng động vật không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Ảnh: NKQ
Thực tế này phản ánh rõ những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng khu vực biên mậu. Hàng hóa được vận chuyển nhỏ lẻ qua đường mòn, lối mở, sau đó tập kết trung gian rồi phân phối vào thị trường. Việc ngụy trang phương tiện, thay đổi phương thức vận chuyển liên tục khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn, trong khi lợi nhuận từ chênh lệch giá vẫn là động lực khiến các đối tượng bất chấp rủi ro.
Sự tồn tại của dòng hàng nhập lậu giá rẻ không chỉ gây nguy cơ mất an toàn thực phẩm mà còn tạo ra áp lực cạnh tranh không lành mạnh đối với doanh nghiệp chính ngạch. Khi hàng hóa không chịu thuế, không kiểm định chất lượng tràn vào thị trường, giá cả bị bóp méo, niềm tin của người tiêu dùng cũng bị ảnh hưởng. Về lâu dài, điều này có thể làm suy yếu các doanh nghiệp tuân thủ quy định và cản trở sự phát triển bền vững của thị trường.
Trước thực trạng trên, lực lượng Hải quan đã và đang tăng cường kiểm tra, kiểm soát tại các cửa khẩu, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên ngành nhằm kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Việc siết chặt kiểm soát không chỉ mang tính chất ngắn hạn trong các đợt cao điểm, mà còn là bước đi cần thiết để thiết lập lại kỷ cương thị trường.
Ở góc độ dài hạn, bài toán đặt ra không chỉ là ngăn chặn mà còn là tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Việc nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, siết chặt quản lý logistics biên mậu, cùng với các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chính ngạch sẽ là những yếu tố then chốt. Khi thị trường được “làm sạch”, các doanh nghiệp tuân thủ quy định sẽ có cơ hội cạnh tranh công bằng hơn, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững.
Từ những vụ việc tại biên giới phía Bắc, có thể thấy buôn lậu thực phẩm không còn là hiện tượng nhỏ lẻ mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống. Kiểm soát hiệu quả dòng hàng này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, mà còn là điều kiện tiên quyết để ổn định thị trường và nâng cao chất lượng hoạt động thương mại biên mậu trong giai đoạn tới.
Lam Giang - Hà Chi