Rủi ro từ những nền tảng thiếu tấm vé pháp lý
Trong bức tranh mua sắm trực tuyến ngày càng sôi động, không ít website và ứng dụng tự giới thiệu là sàn giao dịch, kết nối người bán với người mua, tích hợp thanh toán, vận chuyển và đối soát đơn hàng. Tuy nhiên, trên thực tế, có những nền tảng vận hành công khai khi chưa được Bộ Công Thương xác nhận đăng ký thiết lập website cung cấp dịch vụ thương mại điện tử theo quy định pháp luật.
Nhìn từ góc độ quản lý thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, việc một sàn giao dịch hoạt động khi chưa được cấp phép tiềm ẩn nhiều hệ lụy đáng lo ngại. Khi nền tảng chưa trải qua khâu thẩm định hồ sơ năng lực, quy chế vận hành hay cơ chế giải quyết khiếu nại, mọi cam kết hiển thị trên giao diện từ việc tạm giữ tiền chờ khách nhận hàng, xử lý phản ánh trong thời gian ngắn cho đến kiểm duyệt giấy tờ của người bán đều thiếu cơ sở pháp lý ràng buộc vững chắc nếu sự cố xảy ra.
Đặc biệt ở những lĩnh vực đặc thù như nông sản, thực phẩm tươi sống hay đặc sản vùng miền, tính minh bạch về nguồn gốc và trách nhiệm pháp lý của đơn vị vận hành càng giữ vai trò then chốt. Nếu sản phẩm giao đến không đúng chất lượng như quảng bá, hư hỏng trong quá trình vận chuyển hoặc phát sinh vấn đề mất an toàn thực phẩm, khách hàng rất khó được bảo vệ quyền lợi trọn vẹn nếu sàn chưa có quy chế rõ ràng, thiếu minh bạch thông tin pháp nhân hoặc chưa thiết lập đầu mối tiếp nhận khiếu nại hiệu quả.
Website Farmgo.com.vn của Công ty TNHH Phát triển Cộng đồng Doanh nghiệp Việt Nam chưa được cấp phép hoạt động.
Không chỉ người mua đối mặt với nguy cơ thiệt hại, chính các nhà vườn, hợp tác xã hay hộ kinh doanh mở gian hàng trên những nền tảng chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý cũng có thể gặp rắc rối về đối soát dòng tiền, chứng từ giao dịch, thậm chí bị gián đoạn hoạt động kinh doanh khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, xử lý vi phạm.
Các quy định xử phạt khi doanh nghiệp vận hành sàn chưa được cấp phép
Theo quy định pháp luật hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, điển hình là Nghị định số 98/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung như Nghị định số 17/2022/NĐ-CP, mọi hành vi thiết lập hoặc vận hành nền tảng thương mại điện tử không tuân thủ thủ tục đăng ký, thông báo hay công bố thông tin đều phải đối mặt với các chế tài nghiêm khắc.
Cụ thể, đối với hành vi thiết lập website hoặc ứng dụng cung cấp dịch vụ thương mại điện tử mà chưa tiến hành thủ tục đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, kèm theo biện pháp buộc thực hiện thủ tục đăng ký hoặc đình chỉ hoạt động nếu tiếp tục tái phạm. Trong trường hợp chỉ là website bán hàng trực tuyến nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo theo quy định, mức phạt tiền cũng dao động từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
Bên cạnh đó, pháp luật nghiêm cấm việc tự ý gắn biểu tượng Đã thông báo hoặc Đã đăng ký lên website, ứng dụng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Hành vi cung cấp thông tin sai lệch nhằm tạo niềm tin giả tạo cho người tiêu dùng này có thể bị xử phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân, và mức phạt sẽ tăng gấp đôi đối với tổ chức vi phạm, đồng thời buộc phải gỡ bỏ ngay các biểu tượng trái phép.
Đối với các lỗi liên quan đến tính minh bạch thông tin, nếu nền tảng không cung cấp hoặc cung cấp thiếu, sai lệch các nội dung bắt buộc như thông tin chủ sở hữu, điều kiện giao dịch chung, chính sách vận chuyển, thanh toán, đổi trả hàng hóa, cá nhân vi phạm sẽ bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng, còn tổ chức bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng cho mỗi hành vi. Nghiêm trọng hơn, nếu nền tảng bị lợi dụng để kinh doanh hàng giả, hàng cấm, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc không chấp hành biện pháp khắc phục hậu quả, doanh nghiệp không chỉ chịu mức phạt tiền tăng nặng theo giá trị tang vật mà còn có thể bị tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm.
Ngoài những thiệt hại trực tiếp về tài chính từ các quyết định xử phạt hành chính, doanh nghiệp vận hành thiếu chuẩn mực còn đánh mất uy tín thương hiệu trên thị trường. Trong môi trường số, thông tin về sai phạm pháp lý hay khiếu nại kéo dài của khách hàng lan truyền rất nhanh, khiến chi phí khôi phục niềm tin lớn hơn gấp nhiều lần so với việc tuân thủ quy định ngay từ bước đầu.
Những yêu cầu bắt buộc để một sàn thương mại điện tử hoạt động hợp pháp
Để được phép vận hành hợp pháp, phát triển bền vững và tạo dựng niềm tin với cộng đồng người dùng, thương nhân hoặc tổ chức thiết lập sàn giao dịch thương mại điện tử phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe theo Nghị định số 52/2013/NĐ-CP cùng các thông tư hướng dẫn như Thông tư số 47/2014/TT-BCT và Thông tư số 01/2022/TT-BCT.
Trước hết về mặt tư cách pháp lý, đơn vị thiết lập sàn phải là thương nhân hoặc tổ chức được thành lập hợp pháp, có đăng ký ngành nghề kinh doanh phù hợp với lĩnh vực thương mại điện tử. Trước khi chính thức cung cấp dịch vụ ra thị trường, đơn vị chủ quản bắt buộc phải nộp hồ sơ đăng ký thiết lập website hoặc ứng dụng cung cấp dịch vụ thương mại điện tử với Bộ Công Thương thông qua Cổng thông tin Quản lý hoạt động thương mại điện tử tại địa chỉ online.gov.vn. Chỉ sau khi được Bộ Công Thương xác nhận đăng ký, sàn mới được phép gắn biểu tượng Đã đăng ký kèm đường dẫn liên kết trực tiếp về hệ thống xác thực của cơ quan quản lý để người tiêu dùng kiểm chứng.
Thứ hai, về hồ sơ nghiệp vụ và quy chế vận hành, doanh nghiệp phải xây dựng đề án cung cấp dịch vụ chi tiết, nêu rõ mô hình tổ chức, cơ cấu ngành hàng, phương thức giao dịch, quy trình thanh toán, logistics cũng như phân định rành mạch quyền và nghĩa vụ giữa đơn vị quản lý sàn với người bán và người mua. Song song đó, sàn phải ban hành và công khai quy chế hoạt động ngay trên trang chủ, quy định rõ nguyên tắc kiểm duyệt thông tin sản phẩm, chế tài xử lý gian hàng vi phạm cùng quy trình, thời hạn tiếp nhận và giải quyết khiếu nại. Mọi thông tin về tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở, mã số thuế, số điện thoại liên hệ, điều kiện giao dịch chung và chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân đều phải được hiển thị công khai, rõ ràng.
Thứ ba, trong suốt quá trình vận hành, sàn thương mại điện tử có trách nhiệm định danh và lưu trữ đầy đủ thông tin của tất cả thương nhân, tổ chức, cá nhân mở gian hàng trên hệ thống nhằm phục vụ công tác quản lý và bảo vệ người mua khi xảy ra tranh chấp. Đơn vị quản lý sàn cũng phải thiết lập bộ lọc kỹ thuật và đội ngũ kiểm duyệt để ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời các mặt hàng cấm kinh doanh, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ, đồng thời thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo định kỳ với cơ quan quản lý nhà nước.
Trong bối cảnh thị trường trực tuyến đan xen giữa những nền tảng uy tín và các mô hình hoạt động tự phát, sự cẩn trọng của người tiêu dùng chính là hàng rào bảo vệ hiệu quả nhất. Trước khi đặt hàng hoặc chuyển tiền thanh toán trên bất kỳ sàn giao dịch nào, khách hàng nên hình thành thói quen kiểm tra thông tin pháp nhân ở phần chân trang, đối chiếu biểu tượng xác nhận đăng ký trên hệ thống của Bộ Công Thương, đọc kỹ quy định về kiểm hàng, đổi trả và lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ giao dịch.
Sự phát triển bền vững của thương mại điện tử luôn gắn liền với tính thượng tôn pháp luật và sự minh bạch. Việc người tiêu dùng chủ động sàng lọc, ưu tiên lựa chọn những nền tảng hoạt động đúng quy định không chỉ bảo vệ an toàn cho chính túi tiền của mình mà còn góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh số lành mạnh, chuyên nghiệp hơn.
Đà Giang – Hoàng Vũ