Bắt buộc định danh điện tử và kết nối dữ liệu trực tiếp với Hải quan
Nội dung then chốt được bổ sung tại Điều 16a (sau Điều 16) quy định rõ: toàn bộ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) phải thực hiện thủ tục hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan theo quy định. Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi tham gia mua bán hàng hóa xuyên biên giới trên các nền tảng này có nghĩa vụ thực hiện định danh, xác thực điện tử.
Đáng chú ý, chủ quản các sàn TMĐT phải có trách nhiệm kết nối hệ thống dữ liệu với hệ thống xử lý dữ liệu về TMĐT của cơ quan hải quan. Đồng thời, sàn TMĐT, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển, đại lý vận chuyển cùng các bên liên quan có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin hàng hóa cho hải quan nhằm đảm bảo minh bạch và ngăn chặn thất thu thuế.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Dự thảo Luật. Ảnh: VPQH
Về Cơ chế một cửa quốc gia, dự thảo đã làm rõ khái niệm theo hướng tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống tập trung, thống nhất thuật ngữ và đặc biệt bổ sung nguyên tắc: không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ điện tử. Bên cạnh đó, Luật cũng bổ sung nghĩa vụ cụ thể cho các nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản sàn TMĐT, đơn vị trung chuyển nhằm phù hợp với Công ước Kyoto và chuẩn mực quốc tế.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, Chính phủ khẳng định cần thiết phải luật hóa các nguyên tắc kiểm tra, giám sát do số lượng giao dịch lớn, chủ thể tham gia đa dạng. Theo hướng chỉnh lý, Luật sẽ quy định các nguyên tắc cơ bản, còn ngưỡng trị giá hàng hóa, quy trình kiểm tra, giám sát và lộ trình xác thực định danh điện tử sẽ được Chính phủ quy định chi tiết; bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.
“Về kiểm định hải quan, do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý và ranh giới giám định, kiểm tra chuyên ngành, Bộ Tài chính xin tiếp thu, bỏ khái niệm và quy định về kiểm định hải quan ra khỏi dự thảo Luật" - Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ.
Về quy định đối với đại lý làm thủ tục hải quan, trước băn khoăn việc giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn, quản lý đại lý có thể làm phát sinh trở lại các điều kiện kinh doanh đã được Luật Đầu tư bãi bỏ, Chính phủ tiếp thu theo hướng không đặt lại điều kiện kinh doanh. Theo đó, chỉ quy định về quản lý, hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan; cơ chế quản lý được chuyển sang tiêu chuẩn nghề và hậu kiểm.
Hoàn thiện quy trình xử lý sự cố hệ thống, phân luồng vi phạm và xử lý hàng tồn đọng
Nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, dự thảo Luật đã chi tiết hóa cơ chế xử lý khi hệ thống hải quan gặp sự cố, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu vùng xa, và bổ sung hồ sơ phương tiện vận tải. Cơ quan quản lý sẽ ban hành hướng dẫn phân định rõ ràng giữa hành vi "sơ suất vô ý" và "cố tình vi phạm" tại các văn bản dưới luật.
Về thẩm quyền, việc quyết định các trường hợp kiểm tra thực tế hàng hóa đặc thù được chuyển từ Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Việc xử lý hàng hóa tồn đọng tại cảng, kho bãi cũng giao Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành quy định chi tiết về trách nhiệm và cơ chế thực hiện.
Đối với công tác thu thuế, Luật sử dụng cụm từ dẫn chiếu chung "các nội dung về quản lý thuế" thay vì liệt kê chi tiết từng nghiệp vụ, giúp tránh mâu thuẫn khi các luật thuế chuyên ngành thay đổi. Điều khoản chuyển tiếp cũng được làm rõ phạm vi áp dụng đối với các hồ sơ đang trong quá trình xử lý.
Đối với các đề xuất về ưu tiên doanh nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, ứng dụng blockchain xác thực C/O, CQ hay ưu tiên nông - thủy sản tươi sống, Bộ Tài chính cho biết phần lớn đã được quy định trong Luật Hải quan hiện hành hoặc các luật chuyên ngành liên quan; thời hạn lưu kho ngoại quan hiện tại đã hoàn toàn tuân thủ Công ước Kyoto sửa đổi nên giữ nguyên như hiện hành.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ, xử lý 81.928 vụ vi phạm, khởi tố 176 vụ; riêng 7 tháng đầu năm 2026 đã xử lý 13.413 vụ, khởi tố 7 vụ. Những kết quả này cho thấy vai trò chủ trì của cơ quan hải quan trong kiểm soát, xử lý vi phạm trong lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu.
Giang Nam