Thông điệp được phát đi từ chương trình gặp mặt đầu xuân của Cục Hải quan không dừng lại ở quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách, mà nhấn mạnh yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ để kiến tạo một hệ sinh thái thương mại biên giới minh bạch, thông suốt và vận hành trên nền tảng số.
Sự tham dự và chỉ đạo của Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng đã thể hiện định hướng rõ ràng: ngành Hải quan phải chuyển từ vai trò quản lý, kiểm soát truyền thống sang vai trò điều phối và dẫn dắt dòng chảy thương mại tại các cửa khẩu – nơi đang trở thành “điểm chạm” chiến lược của chuỗi cung ứng khu vực.
Đồng chí Nguyễn Văn Thắng - Bộ trưởng Bộ Tài chính phát biểu và chúc Tết toàn thể cán bộ, công chức, người lao động ngành Hải quan.
Kiến tạo môi trường kinh doanh
Năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong thu ngân sách, cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa quản lý. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động và chuỗi cung ứng tiếp tục tái cấu trúc, yêu cầu đặt ra cho năm 2026 cao hơn: hải quan không chỉ “thu đúng, thu đủ” mà còn phải tạo lập môi trường kinh doanh ổn định, dự báo được và thuận lợi cho doanh nghiệp biên mậu.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị của cải cách thể hiện ở thời gian thông quan được rút ngắn, chi phí logistics được tối ưu và quy trình xử lý minh bạch, nhất quán. Điều đó đòi hỏi sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý – từ xử lý hồ sơ thủ công sang quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu.
Hải quan số và cửa khẩu thông minh vì thế không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà là nền tảng chiến lược. Khi quy trình được số hóa toàn diện, dữ liệu được phân tích theo thời gian thực, cơ quan quản lý có thể nâng cao hiệu quả kiểm soát, trong khi doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, giao nhận và xuất khẩu.
Liên thông dữ liệu giúp giảm chi phí và kiểm soát rủi ro
Thương mại biên giới là một hệ sinh thái đa chủ thể, liên quan chặt chẽ đến hải quan, biên phòng, kiểm dịch, quản lý thị trường và chính quyền địa phương. Nếu dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối, nguy cơ ùn tắc, chồng chéo thủ tục và gian lận thương mại sẽ khó được xử lý triệt để.
Định hướng năm 2026 đặt trọng tâm vào kết nối và chia sẻ dữ liệu liên ngành theo thời gian thực. Khi các hệ thống được liên thông, quy trình kiểm tra – giám sát được tích hợp xuyên suốt trước, trong và sau thông quan, năng lực quản lý rủi ro sẽ được nâng lên một bước. Đồng thời, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp được giảm thiểu nhờ hạn chế trùng lặp thủ tục và minh bạch hóa yêu cầu pháp lý.
Nâng cấp Biên mậu tạo nên chuỗi giá trị bền vững
Một trong những thách thức lâu dài của thương mại biên giới là sự phụ thuộc vào giao dịch tiểu ngạch. Mặc dù linh hoạt, hình thức này tiềm ẩn rủi ro về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và biến động chính sách từ phía đối tác.
Chiến lược phát triển biên mậu bền vững cần hướng tới chính ngạch hóa, chuẩn hóa tiêu chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu hàng hóa vùng biên. Khi hàng hóa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và thị trường, biên mậu không chỉ đóng vai trò “van điều tiết” mà trở thành động lực tăng trưởng thực chất cho kinh tế địa phương, góp phần gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng.
Nhân tố quyết định thành công của chuyển đổi số
Chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi đội ngũ cán bộ được trang bị năng lực quản trị hiện đại, khả năng phân tích dữ liệu và tinh thần đổi mới sáng tạo. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao vì vậy là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu hải quan số.
Năm 2026 được kỳ vọng là năm bản lề trong tiến trình hiện đại hóa của ngành. Nếu tận dụng tốt cơ hội số hóa, hoàn thiện thể chế và tăng cường phối hợp liên ngành tại khu vực cửa khẩu, Việt Nam có thể định hình một mô hình thương mại biên giới chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và có sức cạnh tranh cao hơn trong khu vực.
Biên mậu khi đó sẽ không chỉ là hoạt động trao đổi hàng hóa qua biên giới, mà trở thành không gian kinh tế năng động – nơi công nghệ, quản trị và hợp tác liên ngành cùng tạo nên giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.
Giang Thanh